FAZ o „Sarajevo safariju“: Kako je priča bez čvrstih dokaza privukla toliku pažnju?
Nemački list „Frankfurter Allgemeine Zeitung“ (FAZ) ponovo se bavi aferom „Sarajevo safari“, ovog puta kroz razgovore sa sarajevskim piscima i novinarima koji dovode u pitanje tvrdnje da su tokom opsade Sarajeva bogati stranci plaćali da sa položaja Vojske Republike Srpske pucaju na civile.
Autor teksta, novinar FAZ-a Mihael Martens, postavlja pitanje kako je priča, za koju navodi da nema dovoljno čvrstih dokaza, uspela da privuče toliku pažnju javnosti i brojnih medija.
Martens podseća da je Sarajevo tokom rata u BiH, od 1992. do 1995. godine, bilo pod opsadom i izloženo svakodnevnom snajperskom i artiljerijskom napadu. Prema dostupnim podacima, tokom opsade poginuo je veliki broj stanovnika grada, a snajperski teror predstavljao je jedan od simbola višegodišnje opsade.
Međutim, FAZ problematizuje tvrdnju da su među snajperistima bili i bogati stranci koji su navodno dolazili u Sarajevo kao „turisti u lovu na ljude“.
Martens je i ranije pisao o toj temi, ukazujući na probleme sa izvorima na kojima se priča zasniva. Kao ključne izvore navodi dokumentarni film „Sarajevo Safari“ slovenačkog reditelja Mirana Zupaniča, kao i knjige italijanskog autora Ecija Gavacenija i hrvatskog publiciste Domagoja Margetića. FAZ ocenjuje da se njihove tvrdnje u značajnoj meri oslanjaju na anonimne, teško proverljive ili preminule izvore.
Jergović: „Ni 1995. u novinama nije objavljivana gola istina“
U novom tekstu Martens razgovara sa književnikom Miljenkom Jergovićem, rođenim Sarajlijom i autorom knjige „Sarajevo Marlboro“, jednog od najpoznatijih književnih dela o životu u opkoljenom gradu.
Jergović kaže da od početka nije verovao u priču o „safariju“, podsećajući da se o navodnim stranim lovcima pisalo još tokom rata. Na pitanje o tekstovima koji su tada objavljivani, on upozorava da ni 1995. godine novine nisu nužno objavljivale isključivo proverene činjenice.
Prema Jergovićevom tumačenju, ratne glasine i legende nisu nužno nastajale kao rezultat organizovane propagande, već su mogle biti posledica očaja i potrebe ljudi da objasne strahote koje su doživljavali.
FAZ zaključuje da, bez obzira na poreklo priče, ona danas može da predstavlja problem ukoliko potisne ili zamagli istorijski potvrđene činjenice o opsadi Sarajeva.
Imamović: „Priča odgovara zapadnoj publici“
Bosanski pisac i kolumnista Haris Imamović smatra da uspeh priče o „Sarajevo safariju“ delimično može da se objasni načinom na koji zapadna publika posmatra elite i društvene nejednakosti.
Imamović navodi da ljudi koji su nezadovoljni ekonomskim položajem često imaju potrebu za pričama u kojima bogati nisu samo privilegovani već i moralno pokvareni i zli.
On pravi paralelu sa drugim poznatim pričama i aferama, uključujući teoriju zavere „Pizzagate“, ali i stvarni skandal povezan sa Džefrijem Epstinom, tvrdeći da se u različitim slučajevima pojavljuje sličan motiv – predstava o bogatim i moćnim ljudima koji zloupotrebljavaju svoj položaj.
Imamović, međutim, ne isključuje mogućnost da je u Sarajevu postojao pojedinačni slučaj stranaca koji su eventualno plaćali da pucaju na civile. Ono u šta ne veruje jeste tvrdnja da je takvih ljudi bilo na stotine i da je postojala organizovana i masovna praksa.
Posebno ukazuje na to da su novinari koji su tokom rata zaista pratili događaje u Bosni i Hercegovini uglavnom skeptični prema toj priči, dok su mnogi koji su je poslednjih godina obrađivali ranije imali malo ili nimalo iskustva sa regionom.
„Priča može da promeni sliku o tome ko je opsedao Sarajevo“
Imamović upozorava i na ono što smatra najopasnijim aspektom ove priče – mogućnost da ona promeni fokus sa stvarnih događaja tokom opsade.
Prema njegovom tumačenju, osnovna istorijska činjenica jeste da su srpske snage držale Sarajevo pod opsadom i da su civili godinama bili izloženi snajperskoj i artiljerijskoj vatri.
Ako se pažnja prebaci na navodne bogate strance koji su dolazili da pucaju iz zabave, smatra Imamović, neko ko ne poznaje istorijski kontekst mogao bi steći pogrešan utisak o tome ko je organizovao opsadu i ko je bio odgovoran za sistematsko nasilje nad stanovništvom.
On zato priču o „Sarajevo safariju“ poredi sa načinom na koji bi neko mogao da stekne sliku o Drugom svetskom ratu isključivo na osnovu fikcionalnog filma.
Imamović uspeh ovog narativa povezuje i sa postojanjem tržišta za priče u kojima je „Zapad kriv za sve“, navodeći među promoterima takvih narativa, po svom mišljenju, i pojedine javne ličnosti, kao i propagandne centre u Moskvi, Pekingu i Teheranu.
Lovrenović: „Samodestruktivna viktimizacija“
Martens razgovara i sa piscem Ivanom Lovrenovićem, koji je tokom rata morao da napusti Grbavicu, deo Sarajeva koji je tada bio pod kontrolom srpskih snaga.
Lovrenović se priseća da je nakon rata, kada se vratio u devastirani stan, stranim novinarima pokazivao položaje sa kojih su, prema njegovim saznanjima, dejstvovali snajperisti.
On kaže da nikada tokom opsade nije čuo priče o masovnom dolasku stranih „safari turista“.
Mogućnost da je postojao pojedinačni slučaj ne isključuje, ali smatra da tvrdnja o masovnoj i sistematskoj pojavi nije uverljiva.
Lovrenović fenomen širenja takvih priča opisuje kao „samodestruktivnu viktimizaciju“ – tendenciju da se stvarno i dokumentovano stradanje dodatno uveličava legendama, što, prema njegovom mišljenju, dugoročno može da nanese štetu društvu.
Hadžović: „To je holivudska priča“
Novinar „Dnevnog avaza“ Danijal Hadžović takođe upozorava na način na koji se u pojedinim medijima priča o „Sarajevo safariju“ predstavlja.
On ne odbacuje kategorički mogućnost da je bilo pojedinaca iz zapadnih zemalja koji su eventualno plaćali da pucaju na civile, ali smatra da oni ne mogu biti izjednačeni sa glavnim odgovornima za opsadu i snajperski teror u Sarajevu.
Prema njegovom stavu, stvarna priča jeste višegodišnja opsada grada i sistematsko ubijanje njegovih stanovnika od strane snaga koje su držale položaje oko Sarajeva.
Priču o bogatim strancima koji dolaze da iz zabave ubijaju ljude zato opisuje kao „holivudsku priču“, upozoravajući da njeno potenciranje može da skrene pažnju sa stvarnih događaja i odgovornosti za zločine počinjene tokom rata.
Zašto je priča postala toliko popularna?
Martens se u tekstu vraća na ključno pitanje: kako je jedna priča sa toliko spornih elemenata postala tema brojnih evropskih medija?
FAZ navodi da su je u početku prenosili i ozbiljni mediji, uključujući i sam list, dok su kasnije usledile detaljnije provere izvora. Među medijima koji su analizirali tvrdnje o „Sarajevo safariju“ bio je i Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), koji je, prema Martensovom prikazu, zaključio da osim glasina i posrednih svedočenja nema dovoljno potvrđenih dokaza za tvrdnju o masovnom organizovanom „lovu na ljude“.
FAZ posebno problematizuje dokumentarni film „Sarajevo Safari“, navodeći da je jedan od ključnih izvora anonimni svedok čiji identitet nije poznat. Martens ukazuje i na to da autentični snimci žrtava snajperskih napada sami po sebi potvrđuju da je tokom opsade bilo snajperskog nasilja, ali ne predstavljaju dokaz da su počinioci bili strani „turisti“.
U ranijem tekstu Martens je ukazao i na svedočenje američkog vatrogasca Džona Džordana, koji je tokom opsade boravio u Sarajevu i kasnije svedočio pred Haškim tribunalom. Prema Martensovoj analizi, Jordan je govorio o ljudima koji su mu delovali kao stranci, ali nije neposredno video da su pucali.
FAZ: Ne dovoditi u pitanje stvarne zločine
Zaključak Martensove analize nije da je moguće sa apsolutnom sigurnošću tvrditi da nijedan strani pojedinac nikada nije pucao na civile u Sarajevu, već da za tvrdnju o organizovanom i masovnom „safariju“ trenutno nema dovoljno pouzdanih dokaza.
Istovremeno, autor upozorava da se fokusiranjem na takvu priču može izgubiti iz vida ono što je nesporno dokumentovano: višegodišnja opsada Sarajeva, snajperski teror i veliki broj ubijenih i ranjenih civila.
Upravo zbog toga Martens kritikuje medije koji su, kako navodi, nekritički prihvatali atraktivnu priču zato što se uklapala u jednostavan narativ o bogatim i moćnim zapadnjacima kao počiniocima.
Pitanje koje FAZ ostavlja otvorenim jeste da li je tokom opsade zaista bilo pojedinačnih stranih „lovaca na ljude“. Međutim, prema Martensovoj analizi, izvori koji se najčešće koriste za dokazivanje postojanja masovnog „Sarajevo safarija“ nisu dovoljno pouzdani da bi takav zaključak potvrdili.
Kako je ranije preneo DW, Martens je nakon razgovora sa preživelima opsade, novinarima, diplomatama i drugim ljudima upoznatim sa ratnim događajima naveo da među njima nije pronašao potvrdu o postojanju organizovane prakse u kojoj su bogati stranci masovno dolazili u Sarajevo da pucaju na civile.
Još uvek nema komentara.