„Svaki uporan kašalj, gušenje ili bol u grudima zahteva pregled. Rana dijagnostika znači šansu za izlečenje, a ne samo produženje života“.
Dok Srbija beleži pomake u dostupnosti savremenih imunoterapija, čak 70% pacijenata lekaru se javi tek u kasnoj fazi bolesti. Olja Ćorović iz udruženja „Punim plućima“ u razgovoru za Naš portal otkriva zašto je uvođenje nacionalnog skrininga važno, kako administrativne prepreke usporavaju lečenje u unutrašnjosti i zbog čega „pušački kašalj“ nikada ne treba smatrati bezazlenim.
„Rak pluća u ranoj fazi najčešće ne daje jasne simptome, zbog čega se često otkriva kasno. Zato je ključno uvođenje organizovanog skrininga kod rizičnih grupa, kao što su dugogodišnji pušači, bivši pušači, ljudi koji imaju porodična istoriju bolesti kancera i druge plućne bolesti, poput HOBP-a ili astme“.
Prema podacima Instituta “Batut” u Srbiji godišnje bitku sa malignim bolestima izgubi preko 19 hiljada ljudi. Rak pluća i bronha ostaje vodeći uzrok obolevanja i umiranja među muškarcima, dok je kod žena drugi po učestalosti, odmah iza raka dojke.
Zašto kasnimo
Rano otkrivanje bolesti je presudno, ono bukvalno pravi razliku između izlečive i neizlečive bolesti, ističu iz Udruženja.
„Kada se rak pluća otkrije u prvom stadijumu, šanse za preživljavanje su velike, praktično govorimo o izlečivoj bolesti, dok u uznapredovalim fazama taj procenat drastično pada, često ispod 10-15%“, upozorava Olja.
Srbija je napravila pomak ka uvođenju ranog skrininga raka pluća, zaživeo je na teritoriji Vojvodine, zatim Beograda i Šumadije, ali nacionalnog programa kao dela redovne zaštite i dalje nema.
„Postoji sve veća stručna i institucionalna saglasnost da je skrining neophodan, ali još uvek nemamo nacionalni program kao deo redovne zdravstvene zaštite. Očekujemo da se u narednom periodu napravi konkretan iskorak, jer iskustva EU jasno pokazuju da skrining značajno smanjuje smrtnost“.
Nažalost, pacijenti najviše vremena izgube od prvih simptoma do dijagnoze. Nije mnogo drugačije ni od dobijanja dijagnoze do prve terapije. A izlečenje je upravo trka sa vremenom.
„Najviše se gubi vremena od simptoma do dijagnoze i to iz razloga što pacijenti često zanemaruju simptome pa prođe i više meseci pre nego se obrate lekaru. Sa druge strane i kada uđu u zdravstveni sistem, dijagnostika je sama po sebi dugotrajna, uputi , RTG, skeneri, bronhoskopije, PH nalazi i to traje dugo. Što se tiče vremena od postavljanja dijagnoze do primanja terapije, prosečno prođe više od mesec dana“.
Imunoterapija daje nadu
U poslednjih nekoliko godina napravljen je pomak i deo savremenih terapija, uključujući imunoterapiju i ciljanu terapiju, postao je dostupan o trošku RFZO-a. Nažalost, neke vrste karcinoma pluća još uvek se leče hemioterapijom.
„To se pre svega odnosi na obolele od skvamoznog i sitnoćelijskog karcinoma pluća, pacijente sa metastatskim nesitnoćelijskim karcinomom pluća i to kako sa čestim, tako i sa retkim genetskim mutacijama, kao i na obolele od nesitnoćelijskog raka pluća u trećem stadijumu bolesti. Očekujemo da Srbija dostigne EU u dostupnosti inovativnih lekova, kako bi svi oboleli od karcinoma pluća imali jednaku šansu za veće preživljavanje i kvalitetniji život“.
Molekularno i testiranje na PDL1 inhibitore patohistoloških nalaza je razvijeno u Srbiji, ali se nažalost ne koriste ravnomerno svi kapaciteti. Naime, organizacija ovog dela sistema nije menjana od 2020. godine, pa se pomenuto testiranje i dalje sprovodi samo u Beogradu i Sremskoj Kamenici.
„Za pacijente sa rakom pluća iz južne i zapadne Srbije ovo znači dodatno vreme za transport uzoraka, duže čekanje na rezultate i odlaganje početka lečenja. Upravo ovih dana zajedno sa lekarima, pokušavamo da premostimo adminstrativni problem, odnosno da RFZO prizna postojeće kapacitete u KC Niš i KC Kragujevac za dijagnostiku raka pluća, čime bi se značajno skratilo vreme čekanja i rasteretio sistem u Beogradu. Ovo rešenje ne zahteva dodatna sredstva, već bolju organizaciju i priznavanje postojećih laboratorija“.
Zašto je edukacija važna
Najveću nadu donose nove generacije ciljane terapije i imunoterapije, kao i kombinacije ovih pristupa koje značajno produžavaju život i poboljšavaju kvalitet istog. Istraživanja u oblasti personalizovanih vakcina protiv raka i novih biomarkera otvaraju potpuno nove mogućnosti lečenja u budućnosti.
„Nažalost, ljudi u Srbiji nisu dovoljno edukovani. Rak pluća i dalje prati stigma, često povezana sa pušenjem, zbog čega ljudi kasno traže pomoć. Edukacija mora biti kontinuirana, posebno usmerena na rizične grupe, ali i na razbijanje predrasuda, jer svaki pacijent zaslužuje pravovremenu dijagnozu i lečenje, bez osude“.
Olja Ćorović posebno ističe da ne postoji „bezazlen“ pušački kašalj.
„Svaki kašalj koji traje duže od nekoliko nedelja, menja karakter ili je praćen drugim simptomima treba shvatiti kao signal za pregled. Prihvatanje kašlja kao normalnog pratioca pušenja je jedan od razloga kasnog otkrivanja bolesti. Na žalost u Srbiji se 70% pacijenata javi lekaru kada je bolest uznapredovala i u metastatskom stadijumu“.
Pacijenti se suočavaju sa strahom, neizvesnošću i često nedostatkom jasnih informacija.
„Logistički, veliki problem su zakazivanja, čekanja i snalaženje kroz kompleksan sistem dijagnostike i lečenja raka pluća. To se naročito odnosi na starije bolesne i osobe iz manjih sredina“.
„Rak pluća je bolest ne samo pacijenta, već cele porodice, i u tom trenutku najpotrebniji su im podrška, jasne informacije i koordinacija lečenja, što sistem još uvek ne pruža u dovoljnoj meri“.
Brzina idealan put svakog pacijenta
„Idealno bi bilo da pacijent ima brz i jasan put: od sumnje na bolest do dijagnoze u najkraćem roku, u svom mestu prebivališta, zatim obavezno molekularno testiranje i brzo uključivanje u odgovarajuću terapiju. Uz to, važna je i kontinuirana podrška, medicinska, psihološka i logistička“.
Aktivnosti udruženja usmerene su na borbu protiv duvanskog dima, ali najavžnije im je snažno zalaganje za uvođenje nacionalnog skrininga.
„Naš prioritet pre svega je veća dostupnost savremenih terapija za sve pacijente, jer danas se sa rakom pluća uz pomoć savremenih terapija, može kvalitetno živeti dugi niz godina“.
Borba protiv raka pluća u Srbiji trenutno se vodi na dva fronta, u laboratorijama i u svesti naroda. Dok struka čeka na uvođenje nacionalnog programa skrininga koji bi značajno smanjio smrtnost, građanima preostaje najmoćnije oružje koje imaju, osluškivanje sopstvenog tela. Uz ranu dijagnostiku i modernu medicinu, rak pluća može da bude bolest koja se pobeđuje. Edukacija i razbijanje stigme o pušačima kao “krivcima“ prvi su koraci ka sistemu u kom svaki pacijent dobija jednaku šansu, bez obzira na to gde živi.
Još uvek nema komentara.